سالمتر است ، به خاطر تصحيح اين خطا و پر كردن خلأيى كه در كتابخانه‌هاى اروپاست ، چاره‌انديشى نموده و جبران كنيم . « 1 » و بلكه چهرهء حقيقى اخلاق قرآنى را به دانشمندان غربى نشان دهيم ، و در واقع هدف اساسى از اين كار ما هم همين است . جز اين‌كه با مراجعه به مكتب اسلاميمان ، مىبينيم كه تاكنون جز دو نوع از تعاليم اخلاقى آن ، ناشناخته مانده است و آن دو نوع ، يا نصايح عملى هستند كه هدفشان استوارسازى اخلاق جوان‌هاست ، هنگامى كه به آنها رضايت و تسليم در برابر ارزش والاى فضيلت را الهام مىكند ، « 2 » و يا توصيف خالص و معرّفى طبيعت نفس و ملكات آن است . سپس تعريف فضيلت و اقسام آنكه در بيشتر جهات برحسب نمونه افلاطونى و يا ارسطويى مرتّب شده است . « 3 » و بيشتر وقت‌ها

--> ( 1 ) - بعدها روشن خواهد شد كه اين كتاب در كتابخانه‌هاى عربى نيز آن خلأ را پر كرده است ، وقتى كه خداوند توفيق برگرداندن كتاب را به عربى داد ، به‌گونه‌اى كه خواننده در شكل عربى آن را به خوبى لمس مىكند . ( 2 ) - از بهترين كتاب‌ها در اين راستا ، رسالهء ابن حزم « مداواة النّفوس » ( چاپ ادهم ، قاهره ) را يادآور مىشويم . دكتر احسان عبّاس ، سه جزء از رساله‌هاى ابو محمّد على بن احمد بن سعيد بن حزم اندلسى ظاهرى ، متوفّاى سال 456 ه را منتشر كرده است ، از جمله : « طوق الحمامة فى الألفة و آلالاف » و رسالهء « فى مداواة النّفوس » و رسالهء « الغناء الملهى » و « فصل فى معرفة النّفس بغيرها » . و كتاب مداواة النّفوس فى تهذيب الأخلاق و الزّهد فى الرّذائل را محمّد افندى هاشم كتاب‌فروش در مصر يا دمشق به سال 1324 ه به چاپ رساند و دوباره توسّط شيخ عمر محمصانى از روى نسخهء قديمى كه دست يافته بود ، منتشر شد و آن را « الاخلاق و السّير فى مداواة النّفوس » ، به سال 1325 ه در بيروت چاپ شد و يادآورى مىكند كه اضافاتى از چاپ اوّل مصر و دمشق دارد . و در سال 1331 ه در چاپخانه جماليه به چاپ رسيد با نام « كلمات فى الاخلاق او مداواة النّفوس » و به ضميمهء سخنانى دربارهء اخلاق از قاسم بك امين مصرى است . ر ك به : كشف الظّنون : 2 / 1641 ؛ سير اعلام النّبلاء : 18 / 198 ؛ هديّة العارفين : 1 / 690 ؛ المطبوعات العرّبية : 1 / 86 و 2 / 1482 ؛ الأعلام : 4 / 255 و معجم المؤلّفين : 7 / 16 . ( 3 ) - بهترين كتاب و مشهورترين آنها كه از اين روش پيروى كرده است ، كتاب ابن مسكويه : « طهارة الاخلاق و تطهير الأعراق » مىباشد كه دانشگاه آمريكايى بيروت ( سال 1966 م ) با تحقيق استاد قسطنطين زريق به صورت عربى چاپ كرده است . و كتاب اخلاق ناصرى در تهذيب اخلاق از حكيم محقّق نصير الدّين محمّد بن محمّد بن حسن طوسى ( متوفّى 597 ه ش - 672 ه ق ) است ؛ چنان‌كه در كتاب كشف الحجب و الأستار ، ص 32 ، آمده است . و كتاب مكارم الاخلاق طبرسى كه سال 1298 در چاپخانهء وطن به چاپ رسيده است . و تهذيب الأخلاق سيّد ابراهيم بن سيّد محمّد شبّر حسينى نجفى و تهذيب الأخلاق مولى محمد صالح مشهور به آغا بزرگ بن آغا عبد الباقى بن مولى محمّد صالح مازندرانى و تهذيب الاخلاق فى تزكية النّفس از مولى عبد الوحيد گيلانى شاگرد شيخ بهائى صاحب « انيس الواعظين » . ر ك به الذّريعه : 3 / 85 و 4 / 507 و 17 / 22 و 18 / 296 ؛ كشف الظّنون : 18 / 269 و 2 / 1436 ؛ و الاعلام : 1 / 212 ؛ معجم المطبوعات : 1 / 238 و 2 / 1228 ؛ و هدية العارفين : 1 / 73 .